Dementie en continentie, wat verandert en wat helpt

Twee verschillende problemen, één nat kledingstuk

Van buitenaf zegt een nat kledingstuk niets over de oorzaak. Incontinentie is een verandering in de manier waarop de blaas of de darm vasthoudt en zich leegt. Wat families bij dementie tegenkomen, is vaak iets anders: het lichaam werkt nog, maar de weg naar het toilet is verdwenen.

Iemand herkent de toiletdeur misschien niet meer tussen verschillende op elkaar lijkende deuren in een gang. Iemand voelt de aandrang misschien wel, zonder te weten wat dat gevoel van hem of haar vraagt. Of iemand weet precies wat er nodig is en vindt de woorden niet meer om er op tijd om te vragen.

Elk daarvan is een ander probleem met een ander antwoord. Een verlicht pad antwoordt op het eerste, een aangeboden moment op het tweede, een vertrouwde zin op het derde. Een incontinentieverband antwoordt op geen van de drie, al geeft het de rust die u nodig hebt terwijl u uitzoekt waarmee u te maken hebt.

Een paar dagen meekijken, zonder commentaar, leert u meer dan een productpagina kan. Noteer wanneer het gebeurde, waar de persoon was, wat hij of zij aan het doen was en of er iets aan voorafging. Veel mensen hebben een signaal: opstaan, aan de kleding trekken, heen en weer lopen, stil worden, naar een hoek van de kamer gaan.

Sommige veranderingen horen bij een professional en niet bij een gids. Alles wat plotseling opkomt, alles wat pijnlijk is, of wat u ook maar ongerust maakt, is een reden om een arts, een verpleegkundige of een continentiedienst te spreken. Niets hiervan is een diagnose en niets hiervan vervangt een medisch oordeel.

Het helpt ook om de waardigheid van de persoon los te houden van het voorval. Een doorweekte stoel is een wasprobleem, geen moreel probleem, en geen teken dat iemand het heeft opgegeven. Dat onderscheid vasthouden in de manier waarop u spreekt, verandert hoe bereidwillig hulp wordt aanvaard.

Maak de weg naar het toilet onmiskenbaar

Het meeste wat hier werkt, kost niets en valt niet op. Het haalt beslissingen weg uit de route tussen het bed, de stoel en het toilet, zodat er onderweg minder onthouden hoeft te worden.

Licht komt op de eerste plaats. Een route die midden in de nacht donker is, moet uit het geheugen worden afgelegd, en juist het geheugen staat al onder druk. Zwak, doorlopend licht dat de hele nacht blijft branden, is gemakkelijker te volgen dan een schakelaar die gevonden moet worden.

De deur komt op de tweede plaats. Een toiletdeur die eruitziet als de badkamerdeur, de kastdeur en de slaapkamerdeur, is een deur die gekozen moet worden. Laat hem er anders uitzien: een kleur, een grote afbeelding, een contrasterende omlijsting, of gewoon open laten staan zodat het toilet zelf vanuit het bed te zien is.

Binnen moet het toilet het meest opvallende voorwerp in de ruimte zijn. Een toiletbril die contrasteert met de pot en de vloer is veel beter te zien dan wit op witte tegels, en een omhooggeklapt deksel ziet eruit als klaar voor gebruik, terwijl een gesloten deksel niets zegt. Houd de vloer van de route en van de ruimte vrij, ook van het kleine vloerkleedje dat wegschuift.

Kleding bepaalt of op tijd aankomen genoeg is. Een elastische tailleband is in enkele seconden geregeld; een riem, een rits en een knoop niet, en iemand kan aankomen en het toch niet redden. Broeken en rokken die één beweging vragen in plaats van drie, houden die laatste stap langer mogelijk.

Als de persoon helemaal niet meer naar het toilet lijkt te zoeken, kunnen afstand en kou meer meespelen dan verwardheid. Een toiletstoel naast het bed voor de nacht, een lamp in de gang die blijft branden, een deur die open wordt gezet: de tocht veranderen doet vaak meer dan hem uitleggen.

Bied een moment aan, stel geen vraag

“Moet u naar het toilet?” vraagt iemand om een gevoel te onderzoeken en er verslag over uit te brengen. Dat is vaak precies de taak die moeilijk is geworden, en het eerlijke antwoord is nee, ook als de blaas vol is. Een aanbod werkt beter dan een vraag, omdat er niets beoordeeld hoeft te worden.

“Laten we even naar de badkamer lopen voor de lunch” geeft een moment, een bestemming en gezelschap. In dezelfde woorden gezegd op dezelfde momenten van de dag, bij het wakker worden, na de maaltijden, voor het naar buiten gaan en voor het slapen, wordt het een ritme in plaats van een onderbreking.

Aangeboden momenten voorkomen ook dat de persoon er de hele dag telkens opnieuw naar gevraagd wordt. Vaak vragen kan overkomen als toezicht, en toezicht lokt weigering uit. Een ritme dat voelbaar aankomt, is minder indringend dan waakzaamheid.

Weigeren komt vaak voor, en het gaat meestal om het moment en niet om de hulp. Wie bij de deur nee zegt, heeft het misschien koud, zit midden in een gesprek, schaamt zich, weet op dat moment niet wie u bent, of is simpelweg niet klaar om in beweging te komen. De kamer verlaten en tien minuten later terugkomen met dezelfde rustige zin werkt vaak.

Als u terugkomt, verander dan één ding en niet de hele aanpak: iemand anders die het vraagt, een warmere kamer, een handdoek over de knieën, de taak anders benoemd. Houd uw stem gelijkmatig en uw handen langzaam, benoem elke stap terwijl u hem uitvoert, in korte zinnen, en wacht ertussen.

Twee dingen kunt u beter weigeren te doen. Forceer geen verschoning waartegen actief verzet is, en onderwerp de persoon niet aan vragen of correcties over wat er is gebeurd. Als een verschoning echt niet kan wachten, vraag dan een verpleegkundige of zorgprofessional om hulp in plaats van alleen aan te dringen.

Woorden wegen hier zwaarder dan de meeste families verwachten. Voor een volwassene is “luier” of “incontinentieluier” geen neutraal woord, terwijl “broekje”, “ondergoed” en “bescherming” dat wel zijn, en hulp wordt gemakkelijker aanvaard als de taal iemands aanzien intact laat. Hetzelfde geldt voor het verschonen in de badkamer met de deur dicht, in plaats van waar de persoon zich op dat moment bevindt.

Kies op wat de persoon nog zelf doet

De productkeuze volgt het kunnen, niet de ernst. De nuttige vraag is wat de persoon op het toilet nog zelf doet, want een product dat één stap te ver vooruit wordt gekozen, neemt een vaardigheid weg die nog werkte.

Zolang iemand zichzelf aan- en uitkleedt, is absorberend ondergoed meestal de juiste productfamilie. Het Flexi-assortiment gaat omhoog en omlaag zoals een gewone onderbroek, zodat alleen naar het toilet gaan mogelijk blijft en het product een vangnet blijft in plaats van een vervanging. Deze lopen van S tot 3XL.

Wanneer staan, optrekken en coördineren te moeilijk zijn geworden, of wanneer de zorg liggend wordt gegeven, zijn all-in-one-slips met plakstrips voor iedereen gemakkelijker. Het Combi-assortiment gaat vlak open en wordt aan de heupen opnieuw vastgemaakt, zodat verschonen mogelijk is zonder dat de persoon moet opstaan. De maten lopen van XS tot 5XL, en de Combi X-Ultra Bariatric dekt 2XL, 3XL en 4XL/5XL voor ruimere tailleomtrekken, indicatief 170 tot 205 cm bij 2XL en 185 tot 230 cm bij 3XL.

Een paar druppels bij het opstaan of hoesten zijn het terrein van anatomisch gevormde verbanden die in het eigen ondergoed worden gedragen. Niets aan de manier waarop iemand zich kleedt hoeft te veranderen, en dat is vaak precies de bedoeling. Onderleggers werken naast al deze oplossingen en beschermen het matras en de stoel, en dat is meestal wat bepaalt of een nacht eindigt met het hele bed verschonen.

De maatkeuze is een veelvoorkomende bron van teleurstelling. Een product dat te groot is, lekt bij de benen en een product dat te klein is, zit onaangenaam en lekt bij de taille, en geen van beide heeft iets met absorptie te maken. Meet de taille- en de heupomtrek en gebruik de cijfers die in centimeters en inches op elke productpagina staan; er bestaan tussenmaten voor jongere mensen met een beperking, zoals er prematuurmaten bestaan in het babyassortiment. Een zak bevat doorgaans tien stuks.

Absorptiecijfers verdienen een aandachtige blik, want ze worden niet allemaal op dezelfde manier verkregen. Nateen publiceert het totale absorptievermogen, gemeten met de Rothwell-methode in 0.9 % NaCl fysiologische zoutoplossing, volgens ISO 11948-1, en een cijfer in zoutoplossing bedraagt ongeveer 22 % van wat hetzelfde product in zuiver water zou laten zien. Een getal gemeten in water is dus nooit vergelijkbaar met een getal gemeten in zoutoplossing, hoe gelijk de eenheden ook lijken.

Waar een laboratoriummeting bestaat, publiceert Nateen die in plaats van de berekende waarde, en in Nateens eigen resultaten ligt het gemeten cijfer 3 tot 5 % onder de berekening: 4300 ml bij 2XL, 4486 ml bij 3XL en 4500 ml bij 4XL/5XL voor de bariatrische slips. De absorptiesnelheid en de terugbevochtiging worden vandaag niet gepubliceerd; ze worden als afzonderlijke waarden gegeven zodra dat gebeurt. De druppelschalen op de pakken zijn eigen aan elk merk en kunnen niet van merk tot merk worden gelezen, want een “12” op een ander pak telt misschien niet eens druppels.

De rust van de mantelzorger hoort bij de zorg

Een groot deel van het continentiewerk thuis gebeurt ’s nachts, en nachtwerk hoopt zich op. Wie herhaaldelijk wordt gewekt, is geen slechtere mantelzorger; dat is iemand die op stukjes slaap verder moet, en dat is het eerst te horen in de stem.

Dat is praktisch van belang, want bijna alles hierboven hangt af van een rustige stem en een onverhaast tempo. Rust is geen beloning voor wie het goed volhoudt. Het is de voorwaarde die de rest van de aanpak mogelijk maakt, en daarom hoort rust in een zorgplan en niet op een lijstje met extraatjes.

De nacht beschermen is vaak de nuttigste plaats om te beginnen. Een product met de juiste maat en voldoende absorptie voor de nacht, met een onderlegger eronder, kan van het hele bed verschonen midden in de nacht één verschoning in de ochtend maken. De rekensom voor de nacht maken in plaats van voor de dag is vaak wat een bruikbare week teruggeeft.

Verdeel wat verdeeld kan worden, en zet het op papier. De een neemt een deel van de nachten, de ander de was, een derde het bestellen en de voorraad. Een afspraak die is opgeschreven, is gemakkelijker te volgen, en gemakkelijker aan te passen, dan een afspraak die alleen werd aangenomen.

Vraag na wat er in uw omgeving al bestaat. Verpleegkundigen, continentiediensten, dagcentra, respijtzorg en sociale ondersteuning zijn van land tot land anders georganiseerd, en vragen wat er beschikbaar is, is geen bekentenis van falen. Een professional kan de continentie ook echt beoordelen, en dat kan een winkel niet.

Houd ten slotte een kort overzicht bij en neem het mee. Datums, tijdstippen, wat is geprobeerd, wat heeft geholpen, hoeveel verschoningen per dag en per nacht: een paar regels per dag is genoeg, en het maakt van een moeilijk gesprek met een professional een feitelijk gesprek.